UMOJA WA MATAIFA, Aprili 9 (IPS) – Mnamo Aprili 8, vikosi vya jeshi la Israel vilianzisha mfululizo mbaya zaidi wa mashambulizi ya anga nchini Lebanon tangu uhasama ulipoongezeka mapema Machi, na kusababisha vifo vya takriban raia 254. Tukio hili la hivi punde linatishia kutatiza zaidi juhudi za kibinadamu nchini Lebanon ambazo tayari ziko chini ya shinikizo kubwa.
Hii kuongezeka hivi karibuni ilitokea wakati makubaliano ya kusitisha mapigano ya wiki mbili kati ya Marekani na Iran yalipotangazwa usiku wa kuamkia Aprili 7, zaidi ya mwezi mmoja baada ya Marekani, Iran na Israel kuanza kufanya mashambulizi ya kijeshi dhidi ya wao kwa wao, ambayo pia yalisababisha mataifa ya Kiarabu katika Ghuba kukamatwa katika mapigano hayo. Pande hizo zililenga kambi za kijeshi na miundombinu ya kiraia nchini Iran na mataifa ya Ghuba yanayoshirikiana na Marekani. Wanajeshi wa Israel na Lebanon walirushiana risasi kuvuka mipaka, jambo ambalo limesababisha wimbi jipya la vifo vya raia na watu wengi kuyahama makazi yao katika muendelezo wa mzozo kati ya jeshi la Israel na kundi la wanamgambo wa Lebanon Hezbollah. Mashambulio ya Israeli dhidi ya Lebanon yamefanyika matokeo katika karibu vifo 1,530 tangu Machi 2, ikiwa ni pamoja na zaidi ya wanawake 100 na watoto 130.
Wakati usitishaji mapigano wa muda ulikaribishwa, ikijumuisha na Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa António Guterres, maswali yaliibuliwa kuhusu ni wapi itaendelea, hata miongoni mwa wahusika wakuu katika mchakato wa mazungumzo. Iran na Pakistan, mpatanishi katika mazungumzo ya amani, wameeleza kuwa mapatano hayo yanajumuisha Lebanon. Wakati huo huo, uongozi wa Israel hapo awali ulidai kuwa usitishaji vita huo haukujumuisha Lebanon na kwamba mashambulizi hayo ya anga yalilenga hasa ngome zinazomilikiwa na Hezbollah. Mashambulizi ya anga ya Jumatano yalilenga vitongoji vya makazi na biashara huko Beirut, Bonde la Bekaa na kusini mwa Lebanon.
Wahusika wa misaada ya kibinadamu walielezea wasiwasi na wasiwasi juu ya mashambulizi ya anga na kuzitaka pande zinazohusika kuzingatia usalama na heshima ya raia nchini Lebanon. Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu (ICRC) ilikuwa “kukasirika” kwa “kifo na uharibifu wenye kuharibu” katika Lebanoni.
Mkurugenzi Mtendaji wa Oxfam International Amitabh Behar alikaribisha habari za kusitisha mapigano lakini alisema katika a kauli kwamba hadi kumalizika kwa uhasama katika eneo lote, “hakuna mtu atakayehisi salama kabisa.”
“Kitiko hiki lazima kiwe hatua ya amani zaidi,” Behar alisema.
Vita nchini Iran na Mashariki ya Kati vimeweka mkazo mkubwa zaidi kwa wafanyakazi wa misaada ya kibinadamu chini, ikiwa ni pamoja na mashirika ya Umoja wa Mataifa.
Imran Riza, mkazi wa Umoja wa Mataifa na mratibu wa masuala ya kibinadamu kwa Lebanon, alieleza kuwa hata kabla ya ongezeko la hivi karibuni, Umoja wa Mataifa na washirika wake walikuwa na lengo la kusaidia watu milioni 1.5 walio hatarini na kwamba wamelazimika kuongeza mwitikio wao na rasilimali chache kuliko miaka iliyopita.
Chini ya theluthi moja ya rufaa ya dharura ya dola milioni 308 imefadhiliwa kufikia sasa. Hata hivyo pamoja na changamoto hizi, Umoja wa Mataifa na washirika wake wameweza kutoa zaidi ya milo milioni nne na kusambaza mablanketi zaidi ya 130,000 na magodoro 105,000 kwenye makazi. Usaidizi wa pesa taslimu wa kazi nyingi pia umetolewa kwa kaya pia.
Akiwafahamisha wanahabari takribani kutoka Beirut saa chache baada ya mashambulizi ya anga, Riza alitoa maoni kuhusu jinsi raia walivyoitikia habari za kusitisha mapigano.
“Asubuhi ya leo, watu wengi nchini Lebanoni walikuwa na matumaini kwa uangalifu kuhusu kurudi nyumbani-wengine hata walianza kuhama. Matukio ya saa zilizopita, hata hivyo, huenda yalisababisha kuhama zaidi,” alisema Riza.
Pia muhtasari kutoka Lebanon ni Mkurugenzi wa UNFPA wa Kanda ya Kiarabu Laila Baker, ambaye alielezea jinsi jiji la Beirut lilivyopungua hadi kusimama kutokana na mashambulizi ya anga. Magari yanapanga barabarani huku mahema yakienea katika jiji lote huku familia zikitafuta makazi, alibainisha. Alionya kwamba hali ya awali ya umoja ambayo serikali ya Lebanon na washirika wake imekuwa ikifanyia kazi sasa iko chini ya tishio kutokana na “uchokozi mbaya” wa mwezi mzima kutoka kwa vikosi vya kijeshi.
“Hatari sio tu kuporomoka kwa kibinadamu lakini pia kugawanyika upya wakati ambapo umoja unahitajika zaidi,” alisema Baker.
Uhamisho tayari uko katika “kiwango ambacho hakijawahi kushuhudiwa”, Riza alisema, kwani zaidi ya watu milioni 1.1 – au mtu mmoja kati ya watano nchini Lebanon – ni wakimbizi wa ndani. Zaidi ya raia 138,000, ambapo theluthi moja ni watoto, wanahifadhi katika maeneo 678 ya pamoja. Wengi wametawanywa katika mazingira yasiyo rasmi na jumuiya zinazowakaribisha, jambo ambalo Riza alibainisha kuwa linawaacha na upatikanaji mdogo wa huduma za kimsingi. Msongamano katika makazi na huduma finyu za usafi wa mazingira kunaweza kusababisha hatari za kiafya kuongezeka.
Mfumo wa afya pia umezidiwa na “chini ya shinikizo kubwa.” Vituo vingi vimelazimika kufungwa au kuharibiwa. Riza aliripoti angalau mashambulizi 106 dhidi ya huduma ya afya, ambayo yamesababisha vifo vya zaidi ya 50 na majeruhi 158 kati ya wafanyakazi wa afya.
Wanawake na watoto ni hatari sana katika hali hii. Baker anakadiria kuwa angalau wanawake na wasichana 620,000 wamelazimika kuyahama makazi yao. Miongoni mwao ni angalau wanawake wajawazito 13,500 ambao wamekatishwa huduma muhimu za afya ya uzazi. Angalau wanawake 200 wajawazito watakuwa wakijifungua watoto bila msaada muhimu kutoka kwa wakunga au wauguzi au kupata huduma ya afya ya uzazi na watoto wachanga.
Zaidi ya vituo 52 vya huduma ya afya ya msingi si vituo tena na vinalazimika kufungwa. Miongoni mwa hospitali sita zilizolazimishwa kufungwa, tano kati yao zilikuwa na wodi za uzazi.
“Hizi si takwimu tu. Ni ukiukwaji mkubwa wa sheria ya kimataifa ya kibinadamu – mashambulizi ya moja kwa moja kwa maisha, afya na utu,” alisema Baker. “Hili sio tu janga la kibinadamu – ni janga la ubinadamu. Ni shida ya uaminifu katika mfumo wa kimataifa na kanuni zinazokusudiwa kuwalinda raia.”
Umoja wa Mataifa na mashirika mengine ya kibinadamu yanahimiza kukomeshwa kwa kudumu kwa mapigano na kutoa wito kwa sheria za kimataifa kuzingatiwa na pande zote. Chini ya makubaliano ya kusitisha mapigano, pande zote zinahimizwa kuendeleza mazungumzo ya kidiplomasia na kufanyia kazi suluhu la muda mrefu la vita.
Ripoti ya Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260409093359) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
