IOM Naibu Mkurugenzi Mkuu Sung Ah Lee alisema kwamba mapato yalijikita zaidi katika mji mkuu Khartoum na jimbo jirani la Al Jazirah, ambapo alikuwa akizungumza na waandishi wa habari.
“Nilikuwa Khartoum jana na niliona idadi kubwa ya watu wanarudi katika maeneo ambayo nyumba na miundombinu muhimu ikiwa ni pamoja na maji, afya, umeme, imeharibiwa kwa kiasi kikubwa,” alisema.
Kuishiwa na chaguzi
Kurudi nyumbani licha ya ukweli mbaya huko kunaonyesha azimio la waliohamishwa na hali ngumu inayowasukuma kurejea, Bi Lee alieleza.
IOM inaonyesha kuwa zaidi ya watu milioni mbili zaidi wanatarajiwa kurejea Khartoum pekee mwaka 2026.
“Wengi wanarejea kwa sababu wanaamini usalama umeimarika,” alisema, wakati kwa wengine, maisha ya kuhama makazi yamekuwa magumu, hasa kutokana na shinikizo la kiuchumi na hali ngumu inayozidi kuwa ngumu katika nchi jirani.
Kulingana na IOM, katika kilele cha mzozo kati ya Vikosi vya Wanajeshi wa Sudan (SAF) na Wanajeshi wa Msaada wa Haraka (RSF) ambao ulianza tarehe 15 Aprili 2023, karibu watu milioni 12 walikimbia maeneo yaliyoathiriwa sana, haswa Al Jazirah, Khartoum na sehemu za Sennar na Kordofan. Zaidi ya milioni 4.5 walivuka hadi nchi jirani, kwanza kabisa Misri, Sudan Kusini na Chad.
Leo, karibu milioni tisa wamesalia kuwa wakimbizi wa ndani.
“Jumuiya mwenyeji kote mashariki na kaskazini mwa Sudan… majimbo ya Kassala, Gedaref, Bahari Nyekundu, Kaskazini na Mto Nile, yamebeba mzigo mkubwa huu, kukaribisha familia zilizohamishwa huku tayari zikikabiliwa na matatizo ya kiuchumi na shinikizo zinazohusiana na hali ya hewa,” Bi. Lee alisisitiza.
“Hii imeongeza miundombinu inayopatikana karibu na kikomo.”
Nafasi ndogo za kuishi
Wakati huko Khartoum kuongezeka kwa mapato kumeweka matatizo ya ziada kwenye miundombinu ya mijini iliyoharibiwa na vita, huko Al Jazirah, eneo kubwa la kilimo, wanaorejea wanapata viwango vya uharibifu ambavyo vinaweza kuhatarisha nafasi zao za kukuza kitu chochote cha kuishi.
“Wakulima wanarejea kwenye mashamba ambako mifumo na vifaa vya umwagiliaji vimeharibiwa,” Bi. Lee alisema, “na kutishia maisha na uzalishaji wa chakula katika wakati muhimu kwa nchi”.
Wakati mwitikio wa kibinadamu unabakia kuwa duni sana, “bila uwekezaji wa haraka kurejesha huduma muhimu na kujenga upya miundombinu na kufufua maisha, mapato salama na endelevu yako hatarini,” alihitimisha.
Matumaini ya kusitisha mapigano yalipotea
Licha ya juhudi za mara kwa mara za kidiplomasia za kufikia usitishaji mapigano, vita kati ya SAF na RSF vimeendelea bila kusitishwa tangu Aprili 2023, na kuwa mgogoro mkubwa zaidi wa wakimbizi na ulinzi duniani.
Mgogoro huo umegubikwa na ukatili mkubwa na ukiukwaji mkubwa wa haki za binadamu dhidi ya raia, ikiwa ni pamoja na unyanyasaji wa kijinsia, mateso, mauaji ya kiholela, unyang’anyi na kulengwa kwa makabila maalum.
Mgogoro wa kibinadamu uliosababishwa umeathiri nchi na eneo pana.
Na huku mzozo wa Sudan ukiingia mwaka wake wa nne, shirika la Umoja wa Mataifa la kuhudumia wakimbizi, UNHCR, alionya kwamba ukubwa na utata wa mgogoro unaongezeka.
Shirika hilo limeendelea kushuhudia uhamaji mkubwa wa ndani na nje ya mipaka pamoja na harakati za sekondari au za mara kwa mara zinazoendeshwa na ukosefu wa usalama lakini pia kutokana na mapungufu katika huduma katika nchi jirani, huku kliniki zikifungwa, programu za lishe kusimamishwa na huduma za ulinzi kukatwa.
