KABUL, Aprili 21 (IPS) – Kundi la Taliban limetangaza sheria mpya ambazo zinahalalisha unyanyasaji wa majumbani dhidi ya wanawake na watoto. Kiongozi mkuu wa Afghanistan, Mullah Hibatullah Akhundzada, alitia saini amri ya kutambulisha kanuni mpya ya uhalifu mwezi Januari. Ina sehemu tatu, sura kumi, na vifungu 119 vinavyohalalisha vurugu, kuratibu ukosefu wa usawa wa kijamii, na kuanzisha hatua za kuadhibu ambazo zinalaaniwa sana kama kurudi kwa utumwa.
“Sheria bado ni shambulio jingine kwa wanawake na zinakiuka haki za binadamu waziwazi,” anasema Mitra (jina lililobadilishwa kwa ajili ya faragha), mwanaharakati wa haki za wanawake aliyeko Afghanistan.
Sheria hizo ambazo zilifichuliwa kwa umma na mashirika na vyombo mbalimbali vya habari, zimewaacha watu hasa wanawake katika taharuki. Hata hivyo hawawezi kutenda au hata kupaza sauti zao. Chini ya kanuni mpya, kupinga au kusema vibaya kuhusu utawala wa Taliban kunachukuliwa kuwa uhalifu na kunaweza kusababisha adhabu ya jinai.
Kulingana na Kifungu cha 32 cha kanuni ya adhabu ya Taliban, waume wana haki ya kuwaadhibu wake na watoto wao. Maadamu hakuna mifupa iliyovunjika na hakuna damu inayoonekana kutokea, matendo ya mwanadamu hayazingatiwi kuwa uhalifu na hayana adhabu ya jinai.
Hata ikithibitika mahakamani kwamba unyanyasaji aliofanyiwa mwanamke umesababisha majeraha yanayoonekana au kuvunjwa mifupa, mwanamume huyo anakabiliwa na kifungo cha juu zaidi cha siku 15 tu gerezani.
Sheria hii ya Taliban imehalalisha unyanyasaji wa nyumbani na kuzuia wanawake kupata haki.
Kwa mujibu wa Kifungu cha 34 cha kanuni ya adhabu ya Taliban, ikiwa mwanamke atatembelea nyumba ya baba yake au jamaa mara kwa mara bila idhini ya mumewe na asirudi nyumbani kwa mumewe, hii inachukuliwa kuwa uhalifu kwa mwanamke huyo na watu wa familia yake. Adhabu inaweza kuwa hadi miezi mitatu jela.
Mume ana haki ya kumshambulia mke wake kwa jeuri ikiwa hatatii, kwa mujibu wa sheria mpya.
Amri hii ya Taliban inawalazimisha wanawake kubaki majumbani mwao chini ya hali zote, hata katika hali ya vitisho na unyanyasaji wa nyumbani. Wanawake hawawezi tena kutafuta ulinzi au makazi katika nyumba zao za familia.
Kulingana na hati kutoka kwa shirika la haki za binadamu la Rawadari, kanuni ya adhabu ya Taliban, ilitiwa saini na Mullah Hibatullah Akhundzada kuwa sheria mnamo Januari 7, 2026, na baadaye kusambazwa kwa taasisi za mahakama za mkoa kwa ajili ya utekelezaji.
Amri zinazotolewa na Taliban kwa kawaida huwekwa siri ndani ya taasisi zao za mahakama na huwasilishwa kwa umma kupitia misikiti na wazee wa jamii pekee. Umma hujifunza kuzihusu tu wakati vyombo vya habari na shirika la haki zinapata ufikiaji na kuzichapisha.
Utawala wa Taliban umegawanya kikamilifu jamii ya Afghanistan katika makundi manne, huku adhabu kwa uhalifu ikiamuliwa si kwa asili ya uhalifu bali na hadhi ya kijamii ya mkosaji. Juu ni wasomi wa kidini, ambao hupokea ushauri na tahadhari badala ya adhabu ya jinai.
Halafu wanakuja wasomi, ambao wanajumuisha wale walio katika tabaka tawala, kama vile wazee wa vijiji na wafanyabiashara matajiri. Wanakabiliwa na kiwango cha adhabu nyepesi na kwa kawaida huepuka vifungo vya jela, kwa mfano.
Watu wa tabaka la kati wanakabiliwa na adhabu kali zaidi. Chini ya ngazi hiyo kuna tabaka la chini ambalo adhabu yake inaweza kujumuisha kuchapwa viboko hadharani na vifungo vikali gerezani.
Sheria mpya pia inatumia neno linalorejelea watumwa kuwa tofauti na watu huru. Utumwa ulikomeshwa rasmi nchini Afghanistan mwaka wa 1923. Chini ya kanuni mpya, kuwatendea watu kama watumwa kumerudi katika mazoea ya kawaida. Kwa mfano, bwana ana haki ya kisheria ya kumwadhibu chini yake na mume mke wake. Inavunja kikamilifu kanuni ya usawa mbele ya sheria.
Mitra anasema sheria hizi za Taliban ni mashambulizi ya wazi dhidi ya wanawake na kukiuka haki zao zote za kibinadamu. Kwa kutekeleza sheria hizi, Taliban wamewafungia wanawake kwenye kuta nne za nyumba zao, na kuwalazimisha kuvumilia unyanyasaji wa aina yoyote kimya kimya.
“Kile ambacho Taliban wamesema katika Kifungu cha 32 na 34 kinafanya nywele zako zisimame. Taliban wanaona wanawake tu kama nyenzo za ngono. Sheria hizi zinahalalisha aina zote za unyanyasaji dhidi ya wanawake, na hawawezi hata kutafuta haki au kukimbilia katika nyumba ya baba au kaka zao. Kwa kweli, hii inawafunga rasmi wanawake chini ya uzito kamili wa unyanyasaji wa nyumbani,” anasema.
Masharti haya yote yalitungwa bila majadiliano na yameanza kutumika kwa majadiliano machache na hakuna maoni ya umma. Uwepo wao ulijulikana tu wakati shirika la haki za binadamu la Rawadari lilipopata sheria na kuzichapisha kwenye tovuti yake ya lugha ya Pashtun. Mara tu baada ya kutiwa saini, walitumwa mara moja kwenye majimbo ili kushughulikiwa na mahakama zinazoongozwa na Taliban.
Kama Maryam, mkazi wa Wilaya ya Ragh huko Badakhshan, anavyoonyesha, mara tu sheria za Taliban zinatangazwa misikitini na mullah wa eneo hilo, mara moja hutekelezwa katika wilaya na vijiji, na kesi zote huhukumiwa chini ya sheria hizo.
“Watu wengi katika kijiji chetu hawajui kusoma na kuandika, na hata wale ambao wamesoma au kujua kuhusu haki za wanawake hawawezi kusema chochote kwa hofu. Hata kama watasema neno moja, watu wa eneo hilo huwapinga, na shida hufuata. Wanawake wanalazimika kukubali chochote ambacho waume zao wanasema kwa sababu hawana njia nyingine,” anasema.
Tangu Taliban wachukue udhibiti wa Afghanistan, wamekuwa wakitoa na kutekeleza amri na sheria ambazo mara kwa mara zimekuwa zikikiuka haki za binadamu, zikiwaweka wanawake kwenye kuta nne za nyumba zao. Lakini wakati huu, wameenda mbali zaidi, na kutoa uhalali wa kisheria kwa aina zote za unyanyasaji dhidi ya wanawake.
Mitra inatoa wito kwa mashirika yote ya haki za binadamu na jumuiya ya kimataifa kusimama dhidi ya vitendo vya Taliban na kutowaruhusu kuwaingiza wanawake katika mfumo wa utumwa tangu karne za mwanzo. Anaonya kwamba ikiwa ulimwengu hautasimama na wanawake wa Afghanistan, watasukumwa kuelekea uharibifu na kukabiliwa na janga kubwa la kibinadamu.
© Inter Press Service (20260421175008) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
