UMOJA WA MATAIFA, Aprili 15 (IPS) – Umoja wa Mataifa unakabiliwa na chaguzi mbili muhimu baadaye mwaka huu: uchaguzi wa Katibu Mkuu mpya, ambao haujathibitishwa tarehe ya kupiga kura, na uchaguzi wa Rais mpya (PGA), uliopangwa kufanyika Juni 2, kwa kikao cha 81 cha Baraza Kuu lijalo.
Kwa mujibu wa mzunguko uliowekwa wa kijiografia, rais kwa kikao kijacho atachaguliwa kutoka Kundi la Asia-Pacific na wagombea wawili katika kinyang’anyiro: Dk. Khalilur Rahman wa Bangladesh, ambaye sasa anahudumu kama Waziri wa Mambo ya Nje, na Andreas S. Kakouris, Katibu Mkuu wa Wizara ya Mambo ya Nje ya Cyprus. Mgombea wa tatu aliyetangazwa, Riyad Mansour (Palestina), alijiondoa kwenye kinyang’anyiro hicho.
Kugombea mara mbili kunavunja utamaduni wa muda mrefu wa mgombea mmoja anayegombea ofisi ya PGA kutoka kwa kila kikundi cha kijiografia.
Kulingana na mojawapo ya kanuni zilizowekwa, hotuba mbele ya Mkutano Mkuu zilipunguzwa hadi dakika 15- lakini zilitekelezwa mara chache.
Hotuba ndefu zaidi -dakika 269-ilitolewa kwa Fidel Castro wa Cuba katika mkutano wa Baraza Kuu mnamo tarehe 26 Septemba 1960. Lakini hotuba ndefu zaidi kuwahi kutolewa katika Umoja wa Mataifa ilikuwa ya VK Krishna Menon wa India. Taarifa yake kwa Baraza la Usalama ilitolewa wakati wa mikutano mitatu tarehe 23 na 24 Januari 1957 na ilidumu zaidi ya saa 8.
Katika zama zilizopita, Baraza Kuu pia lilikuwa kitovu cha matukio kadhaa ya kukumbukwa kisiasa katika historia ya chombo hicho cha ulimwengu.
Wakati Yasser Arafat aliponyimwa visa ya Marekani ya kuzuru New York kuhutubia Umoja wa Mataifa mnamo 1988, Baraza Kuu lilikaidi Marekani kwa kuhamisha kwa muda chombo cha juu zaidi cha kuunda sera cha Umoja wa Mataifa hadi Geneva- labda kwa mara ya kwanza katika historia ya Umoja wa Mataifa- kutoa mazingira ya kisiasa yasiyo na uhasama na jukwaa, kwa kiongozi wa Shirika la Ukombozi wa Palestina (PLO).
Arafat, ambaye alihutubia Umoja wa Mataifa kwa mara ya kwanza mwaka 1974, alipeperusha kidole Washington alipotanguliza kauli yake huko Geneva kwa kusema: “Haikunijia kamwe kwamba mkutano wangu wa pili na Bunge hili tukufu, tangu 1974, ungefanyika katika jiji la Geneva lenye ukarimu”.
Katika ziara yake ya mwaka 1974 ya kuhutubia Baraza Kuu, aliepuka mamia ya waandamanaji wanaomuunga mkono na kumpinga Arafat nje ya jengo la Umoja wa Mataifa kwa kuwasili kwa helikopta ambayo ilitua kwenye Lawn ya Kaskazini ya chuo cha Umoja wa Mataifa inayopakana na Mto Mashariki.
Alipohutubia Baraza Kuu, kulikuwa na ripoti za kutatanisha kama Arafat alibeba bunduki kwenye holi yake—“katika nyumba ya amani” – ambayo haikuonekana kwa wajumbe.
Habari moja ilisema Arafat alionekana “akiwa amevaa mkanda wake wa bunduki na holster na akiondoa bastola yake bila kupenda kabla ya kupachika jukwaa.” “Leo, nimekuja nikiwa na tawi la mzeituni na bunduki ya wapigania uhuru. Usiache tawi la mzeituni lianguke kutoka mkononi mwangu,” aliliambia Bunge.
Akiweka rekodi hiyo sawa, Samir Sanbar, Msaidizi wa Katibu Mkuu wa zamani wa Umoja wa Mataifa na mkuu wa iliyokuwa Idara ya Habari ya Umma aliiambia Inter Press Service (IPS) kuwa ilikubaliwa kwa busara kwamba Arafat angeweka holster wakati bunduki inatakiwa kukabidhiwa kwa Abdelaziz Bouteflika, Waziri wa Mambo ya Nje wa wakati huo na baadaye Rais wa Algeria (1999-2019).
Kwa bahati mbaya, wakati waandamanaji wanaompinga Arafat New York kwenye First Avenue walipopiga kelele: “Arafat Nenda Nyumbani”, wafuasi wake walijibu kwamba ndivyo hasa alivyotaka-nyumba kwa Wapalestina kwenda.
Ingawa Arafat alifika Umoja wa Mataifa, baadhi ya viongozi wenye utata duniani, akiwemo Saddam Hussein wa Iraq, Hafez al-Assad wa Syria na mtoto wake Bashar al-Assad, na Kim il Sung wa Korea Kaskazini na mjukuu wake Kim Jong-un hawakuwahi kufika Umoja wa Mataifa kuhutubia Baraza Kuu.
Wakati huo huo, wakati Ernesto Che Guevara mwenye haiba ya kisiasa, aliyekuwa wa pili kwa kiongozi wa Cuba Fidel Castro, alipokuwa kwenye Umoja wa Mataifa kuhutubia vikao vya Baraza Kuu, nyuma mwaka 1964, makao makuu ya Umoja wa Mataifa yalishambuliwa – kihalisi. Hotuba ya mwanamapinduzi huyo wa Kimaksi mzaliwa wa Argentina ilizamishwa kwa muda na sauti ya mlipuko.
Vikosi vya kupambana na Castro nchini Marekani, vinavyoripotiwa kuungwa mkono na Shirika la Ujasusi (CIA), vilikuwa vimeanzisha kampeni ya hila kumzuia Che Guevara asizungumze. Bazooka ya inchi 3.5 ilirushwa kwenye jengo la Sekretarieti ya orofa 39 karibu na East River wakati maandamano ya kupinga Castro, dhidi ya Che Guevara yaliyochochewa na CIA yalikuwa yakifanyika nje ya jengo la Umoja wa Mataifa kwenye Barabara ya Kwanza ya New York na mtaa wa 42.
Lakini kirusha roketi – ambacho hakikuwa cha kisasa kama makombora ya leo ya kurushwa kwa mabega na maguruneti ya kurushwa kwa roketi – ilikosa shabaha yake, ikagonga madirisha, na ikaanguka mtoni yapata yadi 200 kutoka jengo hilo. Ripoti moja ya gazeti ilieleza kuwa “mojawapo ya matukio yenye ukatili zaidi tangu Umoja wa Mataifa ulipohamia makao makuu ya East River mwaka wa 1952.”
Kama wafanyakazi wa muda mrefu wa Umoja wa Mataifa wangekumbuka, shambulio la bomu lililoshindwa la 1964 la jengo la Umoja wa Mataifa lilifanyika wakati Che Guevara alipozindua mashambulizi makali dhidi ya sera ya kigeni ya Marekani na kushutumu mapendekezo ya makubaliano ya kuondoa silaha za nyuklia kwa ulimwengu wa Magharibi. Ilikuwa ni moja ya shambulio la kwanza la kigaidi lililochochewa kisiasa kwenye Umoja wa Mataifa.
Baada ya hotuba yake ya Bunge, Che Guevara aliulizwa kuhusu shambulio lililomlenga yeye. “Mlipuko huo umeipa kitu hicho ladha zaidi,” alitania, huku akikandamiza sigara yake ya Cuba.
Alipoambiwa na mwandishi wa habari kwamba polisi wa jiji la New York walimkamata mwanamke, anayetajwa kuwa mpinzani wa Castro Cuba, ambaye alichomoa kisu cha kuwinda na kuruka ukuta wa Umoja wa Mataifa, akikusudia kumuua, Che Guevara alisema: “Ni bora kuuawa na mwanamke kwa kisu kuliko kuuawa na mwanamume mwenye bunduki.”
Wakati huo huo, mwaka 2004, wakati Umoja wa Nchi Huru za Afrika (OAU), mtangulizi wa Umoja wa Afrika (AU) uliopo, ulipowazuia viongozi wa mapinduzi kushiriki katika mikutano ya kilele ya Afrika, Katibu Mkuu Kofi Annan aliutaja uamuzi wa OAU kama mfano wa baadaye wa kuwaadhibu madikteta wa kijeshi duniani kote.
Annan alienda hatua moja zaidi na kusema ana matumaini kwamba siku moja Baraza Kuu litafuata nyayo za OAU na kuwazuia viongozi wa serikali za kijeshi kuhutubia Baraza Kuu.
Pendekezo la Annan lilikuwa la kihistoria kwanza. Lakini haikuwahi kutokea katika taasisi ambayo nchi wanachama, si Katibu Mkuu, ndiye anayetawala.
Annan ambaye ni raia wa Ghana, pia alisema kwamba “mabilioni ya dola za fedha za umma zinaendelea kufichwa na baadhi ya viongozi wa Afrika – hata wakati barabara zinabomoka, mifumo ya afya inaharibika, watoto wa shule hawana vitabu wala madawati wala walimu, na simu hazifanyi kazi.” Pia alikemea viongozi wa Afrika wanaopindua tawala za kidemokrasia ili kunyakua madaraka kwa njia za kijeshi.
Wakati huo huo, baadhi ya viongozi wa kijeshi waliohutubia Umoja wa Mataifa ni pamoja na Fidel Castro wa Cuba, Kanali Muammar el-Qaddafi wa Libya, Amadou Toure wa Mali (ambaye alichukua madaraka kufuatia mapinduzi ya mwaka 1991 lakini baadaye aliwahi kuwa Rais aliyechaguliwa kwa njia ya kidemokrasia), na Jerry Rawlings wa Ghana (aliyenyakua mamlaka mwaka 1979, na kuchaguliwa kuwa rais wa zamani wa kidemokrasia na baadaye kuchaguliwa kuwa rais wa kidemokrasia. uchaguzi). Kama International Herald Tribune ilivyoripoti, Rawlings alikuwa “kiongozi wa zamani wa kijeshi wa Afrika kuruhusu wapiga kura kuchagua mrithi wake katika uchaguzi wa vyama vingi”.
Mnamo Oktoba 2020, gazeti la New York Times liliripoti kwamba angalau viongozi 10 wa kiraia wa Kiafrika walikataa kuondoka madarakani na badala yake walibadilisha katiba zao kuhudumu kwa muhula wa tatu au wa nne – au kuhudumu maisha yote.
Viongozi hawa ni pamoja na Marais wa Guinea (wanaogombea muhula wa tatu), Cote d’Ivoire, Uganda, Benin, Burkina Faso, Jamhuri ya Afrika ya Kati, Ghana na Ushelisheli, miongoni mwa wengine. Nchi pekee ambayo kiongozi huyo alikuwa akiondoka madarakani ilikuwa Niger.
Likilaani mapinduzi yote ya kijeshi, gazeti la Times lilimnukuu Umaro Sissoco Embalo, rais wa Guinea-Bissau, akisema: “Muhula wa tatu pia unahesabiwa kuwa mapinduzi”
Huko nyuma mwaka wa 1977, mwanaharakati/wakili anayetaka kujitenga kutoka London, Krishna Vaikunthavsan, ambaye alikuwa akifanya kampeni kwa ajili ya jimbo tofauti la Kitamil nchini Sri Lanka, aligonga Umoja wa Mataifa kwa siri, na kwa hakika aliteka nyara Baraza Kuu alipokwenda kwenye jukwaa la GA mbele ya Waziri wa Mambo ya Nje wa Sri Lanka ACS Hameed, msemaji wake wa haki za binadamu aliyeorodheshwa na serikali iliyoorodheshwa ya ukiukaji wa haki za binadamu.
Rais wa Bunge alipogundua kuwa ana mtu anayeingilia kati, alikata maiki ndani ya dakika chache na kuwaita walinzi wamtoe nje ya ukumbi mvamizi huyo. Na alipokuwa akienda kwenye jukwaa, palikuwa kimya na Hameed asiyeweza kupepesuka, bila kuchochewa na mjumbe wake yeyote, akatoa mlio wa ngumi mkali.
“Nataka kumshukuru spika aliyepita kwa kuweka hotuba yake fupi,” alisema, kwani Bunge, linalojulikana kuvumilia hotuba za muda mrefu na zenye kuchosha, liliangua vicheko.
Wakati huo huo, afisa wa usalama aliwahi kukumbuka tukio ambapo waziri mkuu kutoka nchi ya Kiafrika, akihutubia Baraza Kuu, alikerwa na kundi la wanafunzi wa Kiafrika. Kama ilivyo kawaida kwa wapiga debe, kundi hilo lenye kelele lilitolewa nje ya jumba la wageni, likachomwa moto, mpiga picha na kupigwa marufuku kuingia katika majengo ya Umoja wa Mataifa.
Lakini miaka mitano hivi baadaye, mmoja wa wakorofi alirudi UN—wakati huu, akiwa waziri wa mambo ya nje wa nchi yake, na kulihutubia baraza la ulimwengu.
Makala haya yana nukuu kutoka kwa kitabu kuhusu Umoja wa Mataifa chenye kichwa “Hakuna Maoni – na Usininukuu Kuhusu Hilo” kilichoandikwa na Thalif Deen, Mhariri Mwandamizi katika shirika la habari la Inter Press Service. Aliyekuwa mjumbe wa ujumbe wa Sri Lanka kwenye vikao vya Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, ni msomi wa Fulbright mwenye Shahada ya Uzamili ya Uandishi wa Habari kutoka Chuo Kikuu cha Columbia, New York, na mara mbili (2012-2013) alishiriki nishani ya dhahabu kwa umahiri katika ripoti za Umoja wa Mataifa zinazotolewa kila mwaka na Chama cha Waandishi wa Umoja wa Mataifa (UNCA). Kitabu kinapatikana kwenye Amazon. Kiungo cha Amazon kupitia tovuti ya mwandishi kinafuata: https://www.rodericgrigson.com/no-comment-by-thalif-deen/
Ripoti ya Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260415053717) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
