ADDIS ABABA, Ethiopia, Aprili 22 (IPS) – Wakati Wakuu wa Nchi na Serikali za Afŕika walipokutana Addis Ababa tarehe 14 Februari 2026 kwa Kikao cha 39 cha Kawaida cha Umoja wa Afŕika, walifanya zaidi ya kupitisha azimio jingine. Walifanya chaguo: kuweka katikati ya ajenda rasilimali ya msingi zaidi, inayoendeleza maisha na ya kimkakati ambayo bara letu linayo: maji.
Kaulimbiu iliyopitishwa na viongozi wetu, “Kuhakikisha Upatikanaji Endelevu wa Maji na Mifumo ya Usafi wa Mazingira Ili Kufikia Malengo ya Ajenda ya 2063,” sio utaratibu wa urasimu. Ni tamko la nia. Inaonyesha ukweli rahisi lakini wa kina: bila usalama wa maji, hakuwezi kuwa na usalama wa chakula, hakuna maendeleo ya viwanda, hakuna afya ya umma, na hakuna amani ya kudumu au ustawi.
Kiwango cha changamoto tunachokabiliana nacho bado ni kikubwa. Kotekote barani Afrika, uhaba wa maji na usafi wa mazingira duni vinaendelea kudhoofisha ukuaji wa uchumi na utu wa binadamu. Magonjwa yatokanayo na maji yamesalia kuwa miongoni mwa visababishi vikuu vya vifo katika sehemu nyingi za bara. Mamilioni ya Waafrika, wanawake na wasichana bila uwiano katika jumuiya za vijijini, bado wanatembea umbali mrefu kila siku kutafuta maji badala ya kuhudhuria shule, kutafuta riziki, au kushiriki kikamilifu katika maisha ya jumuiya zao.
Huu sio usumbufu tu. Ni dhuluma. Pia ni suluhu kwa matarajio ambayo tumejiwekea katika Ajenda 2063, mwongozo wa pamoja wa Afrika wa ukuaji jumuishi, maendeleo endelevu na ustawi wa pamoja.
Kwa hivyo, mwaka wa 2026 lazima uwe alama ya mabadiliko: wakati tunapohama kutoka kwa utambuzi hadi kujifungua.
Idara ya Tume ya Umoja wa Afrika ya Kilimo, Maendeleo ya Vijijini, Uchumi wa Bluu na Mazingira Endelevu imepewa jukumu la kuendeleza ajenda hii. Hata hivyo wajibu hauwezi kuwa wa idara moja au kwa Tume pekee.
Kufikia usalama wa maji kutahitaji ushirikiano endelevu kati ya nchi wanachama, mashirika ya kikanda, mashirika ya kiraia, sekta ya kibinafsi na, kimsingi, jumuiya za Kiafrika zenyewe.
Uharaka wa kazi hii unazidishwa na hali mbaya ya hali ya hewa inayoongezeka. Afrika tayari inakabiliwa na ukame wa mara kwa mara na mafuriko makubwa. Mabadiliko ya mifumo ya mvua ni kupungua kwa mito, maziwa na hifadhi katika baadhi ya mikoa huku ikisababisha mafuriko haribifu katika maeneo mengine.
Usumbufu huu unatishia maisha ya mamilioni ya Waafrika wanaotegemea kilimo na ufugaji. Kwa hivyo, usimamizi endelevu wa maji sio tu kipaumbele cha maendeleo; ni sharti la ustahimilivu.
Maji pia yanatukumbusha kuwa ushirikiano si jambo la hiari. Takriban asilimia 60 ya rasilimali za maji safi barani Afrika zinagawanywa katika mipaka ya kitaifa. Mito kama vile Mto Nile, Niger, Kongo, Zambezi na Volta huunganisha nchi na jumuiya katika mifumo changamano ya kihaidrolojia inayovuka mipaka ya kisiasa.
Maji haya ya pamoja yanaweza kuwa vyanzo vya ushirikiano au vyanzo vya mvutano. Chaguo ni letu. Kuimarisha mifumo shirikishi kwa ajili ya usimamizi sawa na endelevu wa rasilimali za maji zinazovuka mipaka lazima iwe kipaumbele kwa bara letu. Maji, baada ya yote, hayatambui mipaka.
Usafi wa mazingira unadai uharaka sawa. Usafi wa mazingira salama sio anasa; ni msingi wa utu wa binadamu, afya ya umma na tija ya kiuchumi. Hata hivyo mamilioni ya Waafrika, hasa katika jumuiya za vijijini na makazi ya mijini yanayopanuka kwa kasi bado wanakosa hata vifaa vya msingi vya vyoo. Katika karne ya ishirini na moja, ukweli huu haukubaliki.
Kukabiliana na changamoto hizi kutahitaji uwekezaji, uvumbuzi na utashi wa kisiasa. Pia itahitaji mabadiliko katika jinsi tunavyobuni na kutekeleza masuluhisho. Maendeleo endelevu hayawezi kuwekwa kutoka juu. Jamii lazima zihusishwe katika kupanga, kujenga na kudumisha mifumo ya maji na usafi wa mazingira. Umiliki wa ndani ni muhimu ikiwa miundombinu itastahimili na kuleta manufaa halisi.
Kwa hivyo Umoja wa Afrika unatengeneza mkakati wa utekelezaji wa kina ili kuunga mkono mada ya mwaka. Mkakati huu utakuza teknolojia za kibunifu za kusafisha maji na usimamizi bora wa rasilimali.
Itahimiza udhibiti thabiti wa maji na kupanua ufikiaji wa miundombinu ya usafi wa mazingira. Pia itatoa kipaumbele kwa ushiriki wa vijana, wanawake na jamii zilizotengwa huku ikiwezesha ushiriki wa mbinu bora katika bara letu.
Ubunifu, ujumuishaji na ushirikiano lazima uongoze juhudi zetu za pamoja.
Ninaposafiri kote barani Afrika katika nafasi yangu kama Mwenyekiti wa Tume ya Umoja wa Afrika, nakumbushwa mara kwa mara kwamba maji si suala la miundombinu au sera tu. Inahusu watu.
Ni kuhusu mama ambaye haogopi tena kupoteza mtoto wake kwa ugonjwa unaoweza kuzuilika unaosababishwa na maji machafu. Ni kuhusu msichana ambaye anaweza kubaki shuleni kwa sababu maji safi hutiririka katika kijiji chake. Inamhusu mkulima ambaye anaweza kumwagilia mazao wakati wa kiangazi. Ni kuhusu mjasiriamali ambaye biashara yake inaweza kukua kwa sababu usambazaji wa maji unaotegemewa unasaidia uzalishaji.
Mabadiliko haya ya kila siku yanaunda msingi wa kweli wa maendeleo ya Afrika.
Kwa hiyo kaulimbiu ya Umoja wa Afrika ya 2026 ni wito wa wazi kwa serikali kuweka kipaumbele cha maji na usafi wa mazingira katika ajenda za maendeleo za kitaifa. Kwa sababu maji yanagusa kila sekta; kilimo, afya, nishati, viwanda na elimu – majibu yetu lazima yaunganishwe kwa usawa.
Nchi za Afrika lazima ziimarishe ushirikiano, zishiriki utaalamu na kukusanya rasilimali ili kushughulikia changamoto zinazofanana. Jumuiya za kiuchumi za kikanda na mashirika ya bonde la mito yana jukumu muhimu la kutekeleza katika kusaidia usimamizi shirikishi wa maji. Umoja wa Afrika utaendelea kuwezesha mazungumzo na ushirikiano unaokuza usimamizi endelevu na wenye usawa wa rasilimali za maji za pamoja.
Lakini serikali haziwezi kufanya kazi peke yake. Mashirika ya kiraia, sekta binafsi, taasisi za utafiti na washirika wa maendeleo lazima pia wachangie utaalamu na rasilimali zao. Uwekezaji katika miundombinu ya maji, mifumo ya usafi wa mazingira na usimamizi wa maji unaostahimili hali ya hewa ni uwekezaji katika utulivu, ustawi na mustakabali wa Afrika.
Vigingi haviwezi kuwa juu zaidi. Ifikapo mwaka 2050, idadi ya watu barani Afrika inakadiriwa kuongezeka maradufu, hivyo basi kuongeza shinikizo kwenye rasilimali za maji na miundombinu. Kuhakikisha upatikanaji endelevu wa maji leo kutaamua kama miji yetu inayokua inastawi, ikiwa kilimo chetu kinaweza kulisha watu wetu, na ikiwa uchumi wetu unaweza kutambua uwezo wao kamili.
Hii ndiyo sababu kaulimbiu ya mwaka ya Umoja wa Afrika si kauli mbiu tu. Ni ahadi ya bara.
Kwa pamoja, tunaweza kuhakikisha kuwa kila Mwafrika anapata maji salama na usafi wa mazingira unaoheshimika. Kwa kufanya hivyo, hatutalinda tu maisha na riziki; tutafungua uwezo mkubwa wa maendeleo endelevu katika bara letu.
Hatimaye, mafanikio yetu hayatapimwa kwa ufasaha wa matamko yetu. Itapimwa kwa mabomba yanayotiririka, mifumo ya usafi wa mazingira inayofanya kazi na mamilioni ya maisha kubadilishwa.
Mahmoud Ali Youssouf ni Mwenyekiti wa Tume ya Umoja wa Afrika.
Chanzo: Africa Renewal, Umoja wa Mataifa
Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260422144913) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
